Sürdürülebilir Konutlar Yönetmeliği

‘Sürdürülebilir Konutlar Yönetmeliği’, (Code for Sustainable Homes) İngiltere hükümetinin  iklim değişikliği ile mücadele planında, 2016 yılına kadar karbon dioksit emisyonlarını %20  oranında azaltma, kullanılan toplam enerjinin %20 sini yenilenebilir kaynaklardan elde etme hedefleri doğrultusunda yapılmıştır.

2004’te yapılan ölçümlere göre,  konutları ısıtmak, aydınlatmak ve elektrikli ev aletleri kullanmak yoluyla harcanan enerji, Birleşik Krallığın toplam enerji kapasitesinin dörtte birini oluşturuyordu. Buradan yola çıkarak, konutların enerji kullanımını minimize etmek ve bunun yanında gelişkin konfor ve yaşam kalitesi sağlamak hayati önem taşımaktaydı. Konut yapım teknik ve teknolojilerinde yatırımcı, inşaatçı ve son kullanıcılara yol gösterici  olma amacıyla,  kurallar ve ulusal yeni standartlar dizisini kapsayan bu yönetmelik ortaya çıkmıştır.

Aralık 2006’da  yayınlanan yönetmelik, hükümet tarafından, BRE  (Building Research Establishment- Yapı Araştırma Kurumu) ve CIRIA (Construction Industry Research and Information Association-İnşaat Sanayi Bilgi ve Araştırma  Birliği) ile ortaklaşa, yapı sektörüne  ve sivil toplum kuruluşlarına danışılarak  düzenlenmiş ve yürürlüğe girmiştir. Zaten mevcutta yürürlükteki,  toplu konutlar için, sosyal ve ucuz konutlarda uygulanmakta olan BRE’nin ‘’EcoHomes’’şemasının geliştirilmiş halidir. Bu düzenlemenin uygulamaya geçişi yine  BRE tarafından izlenmektedir.

Yönetmeliğin, Haziran 2007’de yayınlanan ‘Binalarda Enerji Performansı Direktifi’ni müteakiben yürürlüğe giren Enerji Kimlik Belgesi sistemini tamamlaması düşünülmüştür.  Bina enerji değerlendirmesi sırasında  iki iş yapmamak için, enerji kimlik belgesi için kullanılan aynı hesaplama yöntemi kullanılması öngörülmüştür.

Yönetmelik, bina tasarımını  sürdürülebilirlik açısından 9 ana başlıkta değerlendirmektedir:

1)Enerji ve karbon dioksit emisyonları,  2) Su,  3) Malzeme,  4) Yüzey suyu kaçakları,  5) Atıklar,  6) Kirlilik,  7) Sağlık ve konfor,  8)Yönetim,  9)Ekoloji

Enerji ve karbon dioksit kategorisi:

SAP 2005 yazılımı kullanılarak hesaplanan  ölçümlerde 2006 L belgesinde tarif edilen değerlerde %10 ila %100  oranlarında iyileşmeler sağlanması hedefleniyor.

Bu kategoride ayrıca, bina kabuğu ısı kaybı hesapları, iç aydınlatma, kurutma alanları kriter başlıkları olarak değerlendiriliyor.

Eko-etiketli beyaz eşya kullanımı, dış aydınlatma, düşük veya sıfır karbonlu enerji teknolojileri kullanımı, bisiklet park alanları, home-ofis kullanımı diğer kriter başlıkları olarak öne çıkıyor.

Su kategorisi:

Evsel su kullanımı 120 litre ile 80 litre arasında sınırlayan çözümler, bunu başardıkları oranda puan kazandırıyor. Dış alanlarda ise yağmur suyu toplama öne çıkıyor.

Malzeme kategorisi:

Binanın ana bileşenleri: döşemeler, duvarlar, kapılar-pencereler ve çatı malzemeleri BRE Yeşil Kılavuzunda A+dan E’ye sınıflandırılanlardan en az D kategorisinde olması teşvik ediliyor. Ana malzemelerin ve bitiş elemanlarının sorumlu kaynaklardan temini ise ayrı ayrı değerlendirilip puanlamaya tabi tutuluyor.

Yüzey Suyu Kaçakları kategorisi:

Yağmur suyu toplama ve sürdürülebilir drenaj sistemleri teşvik ediliyor. Sel riski altında olan bölgelerde yapılan inşaatlarda bu konu artan puanlarla vurgulanıyor.

Atık kategorisi:

Atıkların geri dönüştürülmek üzere ayrıştırılması teşvik ediliyor.  Özellikle toplu konutlarda ortak ve her biri ayrı en az üç kutulu, engellilerin kullanımına da elverişli, çöp toplama yerleri  tarif edilerek, sağlanması durumunda  puan kazanılıyor.

İnşaat atıkları yine bu başlık altında değerlendiriliyor. İmar yönetmeliğine paralel, inşaat atık yönetim planı yapılması isteniyor, inşaatın geri dönüştürülmüş malzemeler kullanılarak yapıldığı konusunda gerekli dökümanlar sağlandığı zaman puan kazanılıyor.

Kompostlama tesislerinin mevcudiyeti  ayrı bir önemde ve puanlamaya tabi. Evsel atıkların  ortak bir kompostlama tesisinde toplanması ekstra puan kazandırıyor.

Kirlilik kategorisi:

Küresel ısınmaya potansiyel olarak etki edecek izolasyon malzemelerinin kullanımından kaçınmayı öneriyor. Çatı, duvar ve  temeller dahil döşeme izolasyonları ile sıcak su kazanları, su boruları ile diğer izolasyon malzemelerinin çevre dostu olanlardan kullanılmasını teşvik ediyor.

NOx emisyon hesaplarında ise kuru NOx seviyesinin  100mg/KW saate eşit veya küçük olmasını zorunlu tutuyor. Bu sağlanmadığı takdirde boyler kazanının BS EN 297:1994 standardına göre 4.sınıf olmasını şart koşuyor.

Sağlık ve konfor kategorisi:

Günışığı kullanımı teşvik ediliyor ve ödüllendiriliyor. Mutfaklar  ortalama  en az 2  günışığı faktörü, oturma, çalışma odaları ortalama en az 1.5 faktörü sağlayacak şekilde tasarlanmalı ve bu mekanlarda gökyüzü bakışı sağlanmalıdır deniyor.

Ses izolasyonunun mevcut bina yönetmeliklerine göre yapılması ve ispatlanması isteniyor.

Engellilerin de ulaşabileceği özel bir dış hacim yaratılması 1 puan kazandırıyor.

Konutların ömür boyu kullanılması amacıyla önlem alınması, mekan adaptasyonu ve erişebilirlik önemseniyor ve bunlar sağlandığı takdirde 4 puan kazanılıyor.

Yönetim kategorisi:

Bina kullanıcı kılavuzu yazılması ve sunulması gerekli. Teknik altyapısı olmayan son kullanıcıya, konutlarının çevresel etki performansını tanıtan bir belgenin sağlanması önkoşul.

‘Bilinçli İnşaat Şeması’na uyulduğunu ve yapı denetimleri uygulandığını gösterir belgeler ayrıca puan kazandırıyor.

İnşaat sahası planlaması ve denetimi çok önemli. Malzeme sevkiyatı, su kullanımı, hava kirliliği (toz) kontrolleri ve raporlanması, inşaatta kullanılan kerestenin %80’inin geri dönüştürülmüş veya sorumlu kaynaklardan elde edilmiş olduğunun ispatı gerekiyor.

Bina güvenliği ilgili yönetmeliğe ( Tasarımla Güvenlik-Yeni konutlar, bölüm 2: Fiziksel Güvenlik)uygun olmalı.

Ekoloji kategorisi:

Ekolojik açıdan düşük vasıfta bulunan arazide iyileştirmeler yapmak teşvik ediliyor ve ödüllendiriliyor. Pozitif gelişmeler ayrıca değerlendiriliyor. İnşaat sırasında mevcut dokulara zarar verilmemesi ve korunması şart koşuluyor.

Bina ayak izini azaltan, yani sert dokunun mevcut toprakta kapladığı alanı küçük tutabilen tasarımlar puan kazanıyor.

Bu başlıklarda değerlendirilen binalar 1den 6’ya kadar seviyelerle tanımlanıyor .

Sürdürülebilirlik seviyesi asgari 1 olmalıdır.

Ekteki tablo asgari standart puanlarını göstermektedir:

 

Enerji standartları, ilgili Bina Yönetmeliği, Onaylı Belge L (2006)da tanımlanandan en az  %10 fazla  iyileşme sağlamalı.

Su kullanımı ise 120 litre/kişi/gün hesabından başlayarak 80litre/kişi gün’e indirilmeli.

Bina ısıtma, sıcak su, havalandırma ve aydınlatma standartlarında sıfır emisyonu yakalama konusundaki ilgili belgelere  de uymak zorunda.

Aşağıdaki örnekler 1, 3 ve 6. Seviyeleri özet olarak açıklıyor:

 

  1. 1.       Seviye örneği:

Bu yapıda enerji verimliliği, 2006 Yapı Yönetmeliğiyle inşa edilenlerden asgari  %10 fazla olmalı. Bu şöyle sağlanmalı:

  • Daha iyi cam ve daha fazla izolasyon kullanarak duvar, pencere ve çatıda termal verimliliği geliştirmeli
  • Yapıya taze temiz hava girişi ve kirli hava çıkışını kontrollü yaparak hava geçirgenliğini sağlamalı (sağlık için  doğal havalandırma belli miktarda olması şarttır)
  • Yüksek verimlikte bir yoğuşmalı boyler kazan olmalı
  • Isı köprülerini  azaltmak üzere yapı kabuğunda, özellikle iç-dış duvar birleşim noktalarında tedbir alınmalı

Yapı kişi /gün başına su kullanımı 120 litreden fazla olmayacak şekilde tasarlanmalı.Bu şöyle sağlanmalı:

  • 6/4 litrelik çift basma rezervuarlı tuvaletler
  • Hava basınçlı, su akışını azaltan armatürler
  • 6-9 litre/dakika kapasiteli duş armatürleri
  • Azami 18 litre kapasiteli bulaşık makineleri
  • Azami 60 litre kapasiteli çamaşır makineleri

Diğer zorunluluklar şöyle:

  • Yüzey suyu yönetimi: Suyun toprak tarafından emilmesini sağlayan  geçirgen kaldırım döşeme sistemleri
  • Malzemeler: BRE’nin Yeşil Kılavuzundaki  listelerde  A+dan E’ye kadar sınıflandırılmış malzemelerden asgari D’yi karşılayan belli sayıda malzeme kullanılmalı
  • Atık yönetimi:Yapının inşası sırasında saha atık yönetimi planı yapılmalı, bina bittikten sonra ise bir atık depolama alanı bırakılmalı.

Bunlardan sonra 1.Seviyenin tamamlanması için 33.3 puana daha ihtiyaç var. Bunlar da aşağıdakileri yaparak tamamlanabilir:

  • Ortak kurutma alanı (kurutma makinelerine ihtiyaç kalmamalı)
  • Enerji etkin aydınlatma ( görme bozukluklarını da hesaba katan tasarımlar)
  • Bisiklet park alanları
  • Home-ofise dönüştürülebilecek ilave bir oda
  • Hızlı yağışlarla arazi dışına akan yağmur suyu miktarını azaltma
  • Çevre dostu malzeme kullanımı
  • Ev içinde ve dışında geri dönüşüm alanları sağlamak

 

3.Seviye örneği:

Bu yapıda enerji verimliliği, 2006 Yapı Yönetmeliğiyle inşa edilenlerden asgari  %25 fazla olmalı. Bu şöyle sağlanmalı:

  • Daha iyi cam ve daha fazla izolasyon kullanarak duvar, pencere ve çatıda termal verimliliği geliştirmeli
  • Yapıya taze temiz hava girişi ve kirli hava çıkışını kontrollü yaparak hava geçirgenliğini sağlamalı (sağlık için  doğal havalandırma belli miktarda olması şarttır)
  • Yüksek verimlikte bir yoğuşmalı boyler kazan olmalı
  • Isı köprülerini  azaltmak üzere yapı kabuğunda, özellikle iç-dış duvar birleşim noktalarında tedbir alınmalı
  • Merkezi (toplu) ısıtma sistemleri kullanılmalı. Bu sistemler sıcak su elde ederken  solar termal paneller veya biyokütle kazanları gibi düşük veya sıfır karbon teknolojileri  kullanmalı.

Yapı kişi /gün başına su kullanımı 105 litreden fazla olmayacak şekilde tasarlanmalı.Bu şöyle sağlanmalı:

  • 6/4 litrelik çift basma rezervuarlı tuvaletler
  • Hava basınçlı, su akışını azaltan armatürler
  • 6-9 litre/dakika kapasiteli duş armatürleri
  • İçine sığılabilecek küçük boyda, az suyla dolan küvet
  • Azami 18 litre kapasiteli bulaşık makineleri
  • Azami 60 litre kapasiteli çamaşır makineleri

Karşılanması gereken diğer zorunluluklar şöyle:

  • Yüzey suyu yönetimi: Suyun toprak tarafından emilmesini sağlayan  geçirgen kaldırım döşeme sistemleri
  • Malzemeler: BRE’nin Yeşil Kılavuzundaki  listelerde  A+dan E’ye kadar sınıflandırılmış malzemelerden asgari D’yi karşılayan belli sayıda malzeme kullanılmalı
  • Atık yönetimi:Yapının inşası sırasında saha atık yönetimi planı yapılmalı, bina bittikten sonra ise bir atık depolama alanı bırakılmalı.

Bunlardan sonra 3.Seviyenin tamamlanması için 46.7 puana daha ihtiyaç var. Yatırımcı veya inşaatçı  aşağıdakileri yaparak bu puanları tamamlayabilir.

  •  Kurutma alanı sağlanmalı(kurutma makinelerine ihtiyaç kalmamalı)
  • Enerji etkin aydınlatma (tüm iç -dış aydınlatma)sağlanmalı
  • Bisiklet park alanları sağlanmalı
  • Home-ofise dönüştürülebilecek ilave bir oda sağlanmalı
  • Hızlı yağışlarla arazi dışına akan yağmur suyu miktarını azaltılmalı
  • Daha çok çevre dostu malzeme kullanılmalı
  • Ev içinde ve dışında geri dönüşüm alanları sağlanmalı
  • Bina güvenliği artırılmalı
  • Bina ses izolasyonu artırılmalı

 

6.Seviye-Net sıfır karbon  örneği:

Bu yapının enerji kullanımının tümünden  kaynaklanan karbon dioksit emisyonları net sıfır olmalı. Bunu  sağlamak için aşağıdakiler yapılmalı:

  • Daha iyi cam ve daha fazla izolasyon kullanarak duvar, pencere ve çatıda termal verimliliği geliştirmeli
  • Yapıya taze temiz hava girişi ve kirli hava çıkışını kontrollü yaparak hava geçirgenliğini sağlamalı (sağlık için  doğal havalandırma belli miktarda olması şarttır)
  • Yüksek verimlikte bir yoğuşmalı boyler kazan olmalı
  • Isı köprülerini  azaltmak üzere yapı kabuğunda, özellikle iç-dış duvar birleşim noktalarında tedbir alınmalı
  • Merkezi (toplu) ısıtma sistemleri kullanılmalı. Bu sistemler sıcak su elde ederken  solar termal paneller veya biyokütle kazanları, rüzgar türbinleri ve CHP (Combined heat and power systems)  gibi düşük veya sıfır karbon teknolojileri  kullanmalı. Bu sistemlerden elde edilerek kullanılan enerji miktarı, aynı örnekte  Ulusal şebekeden alınan güce eşit olmalı, bu hesaplar bir tam yıl için yapılmalı.

Yapı kişi /gün başına su kullanımı 80 litreden fazla olmayacak şekilde tasarlanmalı.Bu şöyle sağlanmalı:

  • 6/4 litrelik çift basma rezervuarlı tuvaletler
  • Hava basınçlı, su akışını azaltan armatürler
  • 6-9 litre/dakika kapasiteli duş armatürleri
  • İçine sığılabilecek küçük boyda, az suyla dolan küvet
  • Azami 18 litre kapasiteli bulaşık makineleri
  • Azami 60 litre kapasiteli çamaşır makineleri

Bu seviyenin standardını yakalamak için bina kullanım suyunun %30’unun geri dönüştürülmüş gri sudan ve toplanarak arıtılmış yağmur suyundan karşılanmış olması gerekir.

Karşılanması gereken diğer asgari zorunluluklar şöyle:

  • Yüzey suyu yönetimi: Suyun toprak tarafından emilmesini sağlayan  geçirgen kaldırım döşeme sistemleri
  • Malzemeler: BRE’nin Yeşil Kılavuzundaki  listelerde  A+dan E’ye kadar sınıflandırılmış malzemelerden asgari D’yi karşılayan belli sayıda malzeme kullanılmalı
  • Atık yönetimi:Yapının inşası sırasında saha atık yönetimi planı yapılmalı, bina bittikten sonra ise bir atık depolama alanı bırakılmalı.

Bunlardan sonra 6.Seviyenin tamamlanması için 64.9 puana daha ihtiyaç var. Yatırımcı veya inşaatçı  aşağıdakileri de mutlaka yapmalı:

  • Enerji etkin aydınlatma olmalı
  • Ulaşılabilir dış su depoları olmalı
  •  Arazi dışına akan yüzey suyu miktarı en aza indirilmeli
  • En çevre dostu malzeme kullanılmalı
  • İnşaat atıkları asgariye indirilmeli
  •  Ulaşılabilir azami geri dönüşüm alanları sağlanmalı
  • Bina güvenliği, ses izolasyonu ve günışığı kullanımı artırılmalı
  • Yaşam boyu standardı tutturulmalı
  • Bina inşaatının ekolojik etkisi değerlendirilerek asgariye indirilmeli

 

 

Yayınlandığı yıl gönüllü olan  yönetmeliğe uygun örnek yapılar ülkenin önde gelen inşaat firmaları tarafından Watford’da  BRE İnovasyon Parkı’nda kurularak izlenmiştir. 1 Mayıs 2008’den itibaren yeni yapılan tüm konutların bu yönetmeliğe uygun inşa edilmesi zorunluluktur. İngiltere’de yılda ortalam 100bin konut inşa edildiği bilinmektedir.

2009 yılı içinde tüm binaların enerji kimlik değerlendirilmesi zorunlu idi. Yukarda açıklanan kıstaslara göre, özel sektörde 3. Seviye zorunluluktur.  Yeni yapılan tüm binalarda, 2013’te  4. Seviye, 2016’da ise 6. Seviye , yani net sıfır karbon hedeflenmiştir.

Kamu sektöründe ise bir öncülük beklenmiş ve özellikle eğitim kurumları öncelikli olmuştur. 2009’da 3. Seviye, 2010’da 4. Seviye ve 2013’de 6. Seviye hedeflenmiştir.

Şu anda yeni yapılan bütün ilköğretim kurumları 4. Seviyeye göre inşa edilmektedir. Bu BRE’nin sertifika sistemi olan BREEAM ‘’GOOD’’  (Building Research Establishment Environmental Assessment Method-Yapı Araştırma Kurumu Çevresel Etki Değerlendirme Metodu-iyi) derecesi ile eşdeğerdir.

Ülkede yeni inşa edilen eğitim kurumlarının tamamı  ‘’iyi’’ derecenin de üstüne çıkmaya çalışmaktadır.

………..

NOT: bu yazı Mimar.ist dergisinin 2011/2, 40. sayısında yayınlanmıştır.